Hai kỳ thi còn lại – Thơ Phú và Chiếu Biểu – trôi qua trong sự mệt mỏi và căng thẳng tột độ. Trần Minh vẫn tiếp tục viết bằng chiếc nghiên vỡ, bàn tay trái của hắn quấn một dải vải xé ra từ vạt áo, giờ đây đã cứng đờ vì máu khô và mực đọng. Trong khi các sĩ tử khác gục ngã trước áp lực, đầu óc trống rỗng hoặc tinh thần suy sụp, Minh lại tìm thấy một sự sáng suốt lạ kỳ trong cơn đau. Mỗi nhịp nhói lên từ vết thương là một lời nhắc nhở đanh thép về lý do hắn hiện diện nơi này.
Cuối cùng, tiếng chiêng lớn vang lên, báo hiệu kết thúc kỳ thi Hương. Cánh cổng trường thi mở toang, và một biển những sĩ tử hốc hác, rệu rã lảo đảo bước ra. Trông họ không giống những trụ cột tương lai của đất nước mà giống những kẻ sống sót sau nạn đói hơn.
Minh gặp Nguyễn Trực bên ngoài cổng. Cả hai đều gầy rộc, râu ria lởm chởm. Họ không nói gì nhiều, chỉ tìm một quán lá tồi tàn bên đường, gọi hai bát cháo hoa và ăn trong im lặng. Bát cháo loãng, nhạt thếch, nhưng với họ lúc này lại ngon như mỹ vị nhân gian sau những ngày dài ăn lương khô.
"Xong rồi," Trực buông bát xuống, thở hắt ra. "Giờ mới đến phần khó nhất: chờ đợi."
Thời gian chờ đợi kéo dài mười lăm ngày. Đối với những công tử nhà giàu như Lý Hùng, đó là thời gian tiệc tùng và lui tới chốn lầu xanh để xả hơi. Còn với Minh, đó là những ngày tháng lo âu đằng đẵng. Hắn không có tiền trọ, nên Trực kiên quyết giữ hắn lại ở cùng phòng trọ của mình.
"Huynh giờ là huynh đệ của ta," Trực nói khi Minh cố từ chối. "Nếu đỗ, chúng ta là đồng liêu. Nếu trượt, chúng ta là bạn hữu từng chung một mái nhà. Đừng từ chối ta."
Ngày qua ngày, tin đồn lan khắp kinh thành. Người ta kháo nhau rằng quan Chánh chủ khảo năm nay cực kỳ nghiêm khắc. Kẻ khác lại bảo rất nhiều bài thi bị loại vì phạm húy. Minh dành cả ngày ngồi bên cửa sổ, nhìn về phương Nam nơi có làng An Lạc, tự hỏi liệu cha mình có còn gắng gượng được không.
Cuối cùng, ngày Xướng Danh cũng đến.
Khi trời còn chưa sáng, khu vực trước dinh Tổng đốc đã chật ních người. Hàng ngàn người – sĩ tử, người thân, những kẻ hiếu kỳ và cả những tay buôn cá cược kết quả – chen lấn xô đẩy để giành chỗ tốt. Một giàn giáo gỗ lớn đã được dựng lên, phủ lụa đỏ. Đằng sau tấm lụa ấy là "Bảng Vàng" – danh sách những kẻ đã vượt qua Vũ Môn.
Minh và Trực đứng ở rìa đám đông. Tim Minh đập thình thịch vào lồng ngực như một con chim bị nhốt. Hắn ôm chặt tay nải chứa chiếc nghiên vỡ; đó là bùa hộ mệnh của hắn.
"Tránh ra! Tránh ra!"
Lý Hùng xuất hiện, vây quanh là đám nịnh thần. Gã trông tự tin, vận y phục mới tinh, đắt tiền. Gã nhìn thấy Minh và cười khẩy.
"Vẫn còn ở đây sao, thằng ăn mày?" Lý Hùng mỉa mai. "Ta đã chuẩn bị sẵn vài đồng lẻ để thuê mày khiêng kiệu cho ta khi ta đỗ đạt đấy. Đừng làm ta thất vọng nhé."
Minh không trả lời. Mắt hắn dán chặt vào tấm lụa đỏ.
Bất ngờ, ba tiếng súng thần công nổ vang, rung chuyển cả mặt đất. Đám đông im phăng phắc. Cánh cửa nặng nề của dinh thự mở ra, các quan viên trong trang phục chỉnh tề bước ra. Quan Loa (người xướng danh) bước lên phía trước, tay cầm một cuộn giấy dài.
"Thừa ân sủng của Hoàng thượng, và sự công minh của các quan Giám khảo," giọng Quan Loa vang rền, "nay công bố danh sách các tân Cử nhân!"
Hai người lính giật dây, tấm lụa đỏ rơi xuống. Bảng Vàng lộ diện. Đó là một tấm giấy hoàng hoa khổng lồ, chi chít những cái tên được viết bằng mực đen đậm nét.
Sự hỗn loạn bùng nổ. Người người lao lên phía trước, la hét, khóc lóc và reo hò.
"Ta đỗ rồi! Ta đỗ rồi!" "Không! Tên con đâu? Tên con đâu?" "Nhầm lẫn! Chắc chắn là nhầm lẫn! Ta không thể trượt được!"
Tiếng vui sướng và tuyệt vọng hòa lẫn vào nhau thành một thứ âm thanh hỗn tạp. Lý Hùng chen lên hàng đầu, mắt đảo nhanh qua danh sách.
"Hạng 30... Hạng 20..." Lý Hùng lẩm bẩm. Rồi gã reo lên. "Hạng 18! Lý Hùng! Ta đỗ rồi! Ta là Cử nhân rồi!"
Gã ngửa cổ cười đắc thắng. Hạng 18 là một vị trí đáng nể, đủ để đảm bảo một chức quan. Gã quay lại tìm Minh, háo hức muốn chà đạp chiến thắng của mình vào mặt tên nhà quê.
Trong khi đó, Nguyễn Trực nắm lấy vai Minh, lay mạnh. "Minh! Nhìn đi! Nhìn lên trên đi! Ta đỗ hạng 4! Á Nguyên! Hạng 4!"
Trực khóc vì vui sướng. Nhưng Minh đứng chết lặng. Hắn đã dò từ cuối bảng lên. Hắn không thấy tên mình. Hắn dò phần giữa. Không có. Hắn dò mười người đứng đầu. Vẫn không có.
Một sự tê dại lạnh buốt lan khắp người hắn. Hắn đã trượt. Sau tất cả những đau đớn, sau chiếc nghiên vỡ, sau sự hy sinh của cha... hắn đã trượt. Thế giới như quay cuồng. Tiếng ồn của đám đông mờ đi thành những tiếng ù ù vô nghĩa.
"Minh?" Trực ngừng ăn mừng, nhận ra vẻ mặt tái nhợt của bạn. "Minh, tên huynh đâu?"
"Ta... ta không có tên," Minh thì thầm, giọng vỡ vụn.
"Không thể nào," Trực nói quả quyết. "Để ta xem."
Trực dò lại danh sách. Y nhìn xuống cuối, nhìn vào giữa, nhìn lên trên. Y sững lại. Mắt y mở to hết cỡ. Y bóp chặt tay Minh đến mức đau điếng.
"Minh! Huynh ngốc quá! Nhìn đi! Nhìn lên vị trí cao nhất ấy! Cái tên duy nhất được viết bằng mực son!"
Minh chớp mắt, cố gắng tập trung đôi mắt mờ đi vì nước. Ở ngay vị trí đầu tiên của Bảng Vàng, tách biệt hẳn với những cái tên còn lại, là một cái tên duy nhất được viết lớn hơn tất cả, bằng mực đỏ tươi chói lọi – màu sắc chỉ dành cho người đứng đầu kỳ thi.
GIẢI NGUYÊN: TRẦN MINH - LÀNG AN LẠC
Thời gian nhưng ngừng trôi. Minh cảm thấy đầu gối mình khuỵu xuống. Hắn không ngất, nhưng hắn sụp xuống đất, bị đánh gục bởi một làn sóng cảm xúc mãnh liệt đến mức như một cú đấm vào lồng ngực.
"Trần Minh?"
Tiếng gọi của Quan Loa vang lên khắp đám đông. "Tân Giải Nguyên Trần Minh làng An Lạc có đây không?"
Đám đông rẽ ra. Hàng ngàn ánh mắt đổ dồn về phía người sở hữu cái tên ấy. Nụ cười của Lý Hùng đông cứng trên mặt. Gã nhìn lên đầu bảng, rồi nhìn xuống gã ăn mày đang quỳ trong bụi đất. Mặt gã chuyển từ trắng bệch sang xanh mét. Khoảng cách giữa Hạng 18 và Giải Nguyên giống như khoảng cách giữa vực sâu và trời cao vậy.
Nguyễn Trực kéo Minh đứng dậy. "Đi đi," y thì thầm, đẩy nhẹ lưng bạn. "Đi nhận lấy vận mệnh của huynh đi."
Minh bước lên. Con đường từng bị chặn bởi bùn lầy và sự khinh rẻ giờ đây đã rộng mở. Mọi người cúi rạp người khi hắn đi qua – không phải vì bộ quần áo rách rưới hắn đang mặc, mà vì hào quang của kẻ đứng đầu đang tỏa ra quanh hắn.
Hắn đứng trước mặt Quan Loa.
"Tại hạ là Trần Minh."
Quan Loa nhìn chàng trai trẻ – gầy gò, rách rưới, với bàn tay băng bó. Ông mỉm cười – một nụ cười nể trọng thực sự.
"Chúc mừng tân Giải Nguyên," Quan Loa khẽ cúi đầu chào lại. "Bài văn sách 'Thuyền và Nước' của ngài đã khiến quan Chánh chủ khảo rơi lệ. Nó đã được sao chép và đang được truyền đọc khắp kinh thành rồi. Ngài không chỉ đỗ; ngài đã làm chấn động cả trường thi này."
Minh ngước nhìn lên bầu trời. Mây đen đã tan, mặt trời đang tỏa sáng rực rỡ. Hắn đưa tay vào tay nải, chạm vào chiếc nghiên vỡ. Nó không còn lạnh lẽo nữa; nó ấm nóng, đập theo nhịp đập trái tim của cha hắn.
"Cha ơi," Minh thì thầm với gió. "Con làm được rồi."
