Mùa thu Hà Nội ùa về cùng mùi hương hoa sữa rơi rụng từ những tán cây cổ thụ, ngọt ngào và nặng trĩu, báo hiệu sự kết thúc của cái nóng ẩm nồm. Ánh sáng trong thành phố thay đổi, chuyển từ vẻ chói chang gay gắt sang một sắc vàng mật ong dịu nhẹ, khiến mọi thứ trông giống như một bức ảnh đầy hoài niệm ngay cả khi chưa ai bấm máy.
Đối với Focus & Film, hôm nay không phải là một ngày bình thường.
Vỉa hè hẹp trước cửa tiệm đã lột xác. Không còn những chiếc xe máy chắn lối vào. Thay vào đó là những giá vẽ. Hàng chục cái, đứng thành hàng như một đội danh dự thầm lặng.
Nam đứng ở cửa, chỉnh lại cổ áo. Anh không mặc chiếc tạp dề dính đầy dầu máy thường ngày. Anh mặc một chiếc áo sơ mi trắng phẳng phiu, tay áo xắn cao.
"Đừng có ngọ nguậy nữa," bà Sáu mắng, đánh nhẹ vào tay anh. Bà đang sắp xếp một khay nem rán lên chiếc bàn đặt bên ngoài. "Trông bảnh rồi. Đẹp trai đấy chứ. Bác mà trẻ lại ba mươi tuổi thì..."
"Thôi đi bác," Nam cười, mặt nóng bừng lên.
Hôm nay là ngày khai mạc triển lãm "Tìm & Thấy". Đó là ý tưởng của Vy. “Anh đã sửa nhiều máy ảnh như vậy rồi, anh Nam,” cô bé từng nói. “Tại sao không cho thế giới thấy những chiếc máy ảnh đó nhìn thấy gì?”
Và thế là, họ đã liên hệ với từng khách hàng mà Nam đã giúp đỡ trong sáu tháng qua.
Khách khứa bắt đầu đến khi mặt trời lặn dần sau những mái nhà.
Vy là người đầu tiên, nhảy chân sáo đầy năng lượng, chiếc Canon AE-1 lủng lẳng trên cổ như một tấm huy chương. Cô bé dẫn theo đám bạn đại học, một nhóm sinh viên ồn ào, sặc sỡ, nhìn những chiếc máy ảnh cổ với đôi mắt tròn xoe kinh ngạc.
Rồi đến Tuấn. Cậu trông thật khác. Sự gai góc trong mắt cậu đã biến mất, thay vào đó là sự tự tin trầm tĩnh. Cậu bước tới một giá vẽ trưng bày bức ảnh đen trắng chụp một góc phố đông đúc—sắc nét, hỗn loạn và tuyệt đẹp.
"Cuộn phim đầu tiên em tự tráng từ con Konica đấy," Tuấn nói, bắt tay Nam. "Em nghĩ... em nghĩ bố em sẽ thích nó."
"Ông ấy sẽ rất tự hào," Nam nói.
Một tiếng còi xe inh ỏi báo hiệu sự xuất hiện của ông Vinh. Lão phóng viên ảnh khó tính không đi xe máy đến, mà đi taxi, tay xách theo một chai rượu ngoại. Ông đi quanh các giá vẽ, soi mói những bức ảnh với cái nheo mắt đầy phán xét. Ông dừng lại trước bức ảnh của Linh—một tấm hình chụp đầm sen mờ ảo tuyệt đẹp được chụp bằng chiếc Hasselblad đã hồi sinh.
"Hừm," ông Vinh hắng giọng. "Bố cục tạm được. Phơi sáng chuẩn." Ông nhìn Nam. "Ống kính nét đấy. Làm tốt lắm, nhóc."
Từ miệng ông Vinh, câu nói đó tương đương với cả một tràng pháo tay nhiệt liệt.
Bà Lan đến trên chiếc xe sedan màu đen. Bà bước đi chậm rãi, tựa vào cây gậy, nhưng nụ cười của bà rạng rỡ. Bà dừng lại ở lối vào, ngước nhìn tấm biển hiệu Nam vừa sơn lại: “Tiệm Máy Ảnh & Sửa Chữa Hùng – Từ năm 1980.”
"Ông ấy đang ở đây đấy, cậu biết không," bà Lan thì thầm với Nam, bóp nhẹ cánh tay anh. "Hùng đang ở đây. Trong mùi dầu máy, trong tiếng lách cách của màn trập. Cậu không chỉ cứu cửa tiệm đâu, Nam. Cậu đã cứu ông ấy khỏi sự lãng quên."
Bữa tiệc tràn ra cả lòng đường. Không khí ngập tràn tiếng cười, tiếng ly tách va vào nhau, và những âm thanh cơ khí đặc trưng của máy ảnh phim lên cò và bấm chụp. Đó là một bản giao hưởng của niềm vui analog giữa một thế giới kỹ thuật số.
Đột nhiên, đám đông dạt ra.
Một chiếc xe hơi bóng loáng trờ tới. Cửa kính xe hạ xuống. Là Long.
Cậu ta không xuống xe. Cậu ta ngồi trong không gian điều hòa mát lạnh của chiếc xe sang trọng, nhìn ra khung cảnh hỗn độn nhưng đầy niềm vui trên vỉa hè. Cậu ta nhìn lớp sơn bong tróc của cửa tiệm, những chiếc ghế nhựa cọc cạch, những đĩa nem rán bình dân. Và cậu ta nhìn Nam, người đang cười nói với Tuấn và Vy, trông mệt mỏi nhưng tràn đầy sức sống.
Nam bắt gặp ánh mắt của Long. Anh không cảm thấy giận dữ. Anh không cảm thấy cần phải chứng minh điều gì. Anh chỉ đơn giản nâng ly lên, một lời cụng ly thầm lặng.
Long ngập ngừng. Rồi, chậm rãi, cậu ta gật đầu. Một cử chỉ của sự tôn trọng. Cậu ta kéo kính lên và chiếc xe lăn bánh, biến mất vào dòng xe cộ tấp nập.
"Ai thế?" bà Sáu hỏi.
"Chỉ là một cuộc đời cũ đi ngang qua thôi bác," Nam mỉm cười.
Về khuya, khi đám đông đã thưa dần, một chiếc xe máy dừng lại bên lề đường. Một ông già lưng còng leo xuống. Là Sư phụ Kỳ.
Tiếng chuyện trò im bặt. Mọi người dường như cảm nhận được sức nặng từ sự hiện diện của ông già.
Ông Kỳ bước tới chỗ Nam, tay cầm một gói nhỏ bọc vải.
"Tao tìm thấy cái này," ông Kỳ nói cộc lốc. "Trên gác xép. Nó thuộc về nơi này."
Nam mở gói vải ra. Đó là một bộ dụng cụ. Không phải loại bình thường—chúng được chế tác riêng, cán làm từ gỗ cẩm lai, mũi thép được đánh bóng hoàn hảo. Và khắc trên chiếc tuốc nơ vít lớn nhất là hai chữ cái đầu: N.H. (Nguyễn Hùng).
"Nó tặng tao khi bọn tao còn là thợ học việc," ông Kỳ nói, giọng khàn khàn. "Trước khi cãi nhau. Tao chưa bao giờ dùng đến. Tao nghĩ... tao nghĩ nó biết kiểu gì tao cũng sẽ trả lại thôi."
Nam cầm bộ dụng cụ. Chúng ấm áp. Chúng mang lại cảm giác đúng đắn.
"Cảm ơn Sư phụ," Nam cúi đầu.
"Đừng có cảm ơn. Đừng có làm toét đầu ốc là được," ông Kỳ càu nhàu, nhưng trong đôi mắt đục ngầu của ông ánh lên tia cười.
Khi đêm tàn, Nam bước trở lại vào trong tiệm. Anh nhìn bàn làm việc. Nó lại bừa bộn rồi, phủ đầy linh kiện cho công việc ngày mai. Một chiếc Pentax bị kẹt gương lật. Một chiếc Mamiya bị lọt sáng. Một chiếc Polaroid không nhả ảnh.
Công việc. Công việc bất tận.
Nhưng khi anh nhìn ra ngoài đường, nơi gia đình mới của anh đang thu dọn các giá vẽ, Nam nhận ra sự thật.
Anh không sửa máy ảnh để biến chúng thành đồ mới. Anh sửa chúng để chúng có thể già đi một cách trọn vẹn. Anh đang đảm bảo rằng quá khứ sẽ có một tương lai.
Anh cầm chiếc Leica M3 mà bà Lan đã để lại trên quầy cho anh dùng. Anh bước ra cửa.
"Này mọi người!" Nam gọi lớn.
Tất cả quay lại. Bà Sáu với khay bát đĩa bẩn. Ông Vinh đang châm thuốc. Tuấn và Vy đang cười đùa. Bà Lan ngồi quý phái trên chiếc ghế nhựa. Sư phụ Kỳ đang soi một chậu hoa.
Họ là một bộ sưu tập những linh kiện không đồng bộ. Trầy xước, móp méo, cũ kỹ và đẹp đẽ.
"Cười lên nào," Nam nói.
Anh không nhìn qua ống ngắm. Anh không cần lấy nét. Anh biết chính xác mọi thứ đang ở đâu.
Tách.
Màn trập đóng lại. Khoảnh khắc được đóng băng. Không phải trên cảm biến, không phải là những điểm ảnh pixel, mà là những tinh thể bạc trên một dải nhựa acetate, hữu hình và vĩnh cửu.
Nam hạ máy xuống. Tấm biển "Open - Mở cửa" trên kính bị lệch. Anh không sửa nó.
Anh chỉ đơn giản tắt đèn chính, để lại ánh sáng vàng ấm áp của chiếc đèn bàn cháy sáng phía trong cùng, như một ngọn hải đăng cho bất cứ ai lạc lối trong thành phố, đang tìm đường để lấy lại nét cho những ký ức của mình.
Người thợ sửa chữa đã về đến nhà.
