Buổi sáng ở phố cổ không đến cùng tiếng chim hót; nó đến cùng tiếng lách cách của thìa va vào bát sứ và mùi thơm nồng nàn của hồi quế từ nồi nước dùng phở bò bay ra từ con ngõ nhỏ.
Nam thức dậy trên chiếc chõng tre ở gian phòng phía sau với cái cổ cứng đờ nhưng tâm trí lại sáng rõ lạ thường. Cơn lo âu thường trực vẫn chào đón anh vào lúc 7 giờ sáng—nỗi khiếp sợ về quãng đường kẹt xe đi làm, danh sách những bảng tính chưa hoàn thành trong đầu—đã biến mất. Thay vào đó, chỉ có tiếng chổi tre quét loạt xoạt nhịp nhàng trên vỉa hè bên ngoài.
Anh rửa mặt trong chiếc bồn rửa nhỏ ố vàng và bước ra gian ngoài của cửa tiệm. Trên bàn làm việc, được chiếu rọi bởi một vệt nắng sớm xuyên qua những hạt bụi lơ lửng, là chiếc Leica M3 của bà Lan.
Nó trông thật tráng lệ. Nam đã dành nửa đêm qua để đánh bóng phần nắp máy bằng đồng thau và bảo dưỡng lớp da bọc. Những "bóng ma" đã biến mất, bị trục xuất bởi việc vệ sinh hệ thống quang học và điều chỉnh độ căng của màn trập. Nhưng "bóng ma" thực sự—bức ảnh đen trắng—đang nằm ngay cạnh chiếc máy ảnh, ngửa mặt lên trên tấm thảm nhung.
Nam đã đắn đo việc nhét nó trở lại bên trong bao da, giấu nó đi như một bí mật không bao giờ được phép tìm thấy. Nhưng chú Hùng đã mất. Bà Lan đã già. Nam nhận ra rằng những bí mật cũng có hạn sử dụng. Đến một thời điểm nào đó, chúng không còn là sự bảo vệ nữa mà trở thành gánh nặng.
Đúng 9 giờ sáng, một chiếc xe sedan màu đen bóng lộn đỗ lại bên lề đường, trông lạc lõng giữa đám xe máy dựng ngổn ngang và những chiếc ghế nhựa của gánh hàng rong. Người tài xế mở cửa sau, và một người phụ nữ lớn tuổi bước ra.
Bà toát lên vẻ sang trọng bất chấp tuổi tác. Bà mặc một chiếc áo dài nhung sẫm màu và đeo chuỗi ngọc trai bắt sáng lấp lánh. Mái tóc bà bạc trắng, được búi gọn gàng ra sau. Dù phải chống gậy, bà vẫn bước đi với lưng thẳng tắp và phong thái kiên định.
Nam mở cửa trước khi bà kịp gõ.
"Cháu chào bà," Nam cúi đầu nhẹ. "Bà chắc hẳn là bà Lan."
Người phụ nữ nhìn anh, đôi mắt sắc sảo và dò xét sau cặp kính không gọng. Bà không cười, nhưng biểu cảm cũng không hề lạnh lùng. "Cậu trông giống ông ấy," bà nói, giọng nhẹ nhàng nhưng đầy uy quyền. "Nhất là đôi mắt. Cậu chắc là Nam. Hùng thường kể với tôi về cậu."
"Chú ấy kể về cháu ạ?" Nam ngạc nhiên. Chú Hùng hiếm khi nói về gia đình với bất kỳ ai.
"Ông ấy bảo cậu rất thông minh nhưng đang bị lạc lối," bà Lan nói, bước vào trong tiệm. Bà nhìn quanh, ánh mắt nán lại trên những kệ máy ảnh như đang chào hỏi những người bạn cũ. "Ông ấy lo rằng cậu đang theo đuổi những thành công không thuộc về mình."
Nam cảm thấy nghẹn nơi cổ họng. Anh mời bà ngồi vào chiếc ghế cạnh bàn làm việc. "Mời bà ngồi ạ. Máy ảnh của bà đã xong rồi."
Bà Lan ngồi xuống, đặt cây gậy tựa vào bàn. Bà nhìn chiếc Leica M3. "Vậy, cậu đã sửa được những con ma chưa?"
"Không có con ma nào đâu ạ, thưa bà," Nam nói nhẹ nhàng. "Chỉ là chút bụi và cơ chế màn trập bị khô dầu thôi. Giờ nó hoạt động hoàn hảo rồi."
Anh đẩy chiếc máy ảnh về phía bà. Sau đó, với bàn tay hơi run rẩy, anh đẩy bức ảnh trượt trên mặt bàn.
"Nhưng cháu nghĩ đây mới là thứ bà thực sự muốn tìm."
Không khí trong tiệm dường như đóng băng. Những âm thanh của đường phố bên ngoài—tiếng còi xe, tiếng rao hàng—chìm dần vào tiếng vo ve xa vắng. Bà Lan nhìn chằm chằm vào bức ảnh. Bàn tay bà, được làm móng cẩn thận nhưng đầy nếp nhăn, vươn ra và lơ lửng trên tấm hình. Bà không cầm nó lên ngay. Bà dùng ngón tay miết nhẹ lên khuôn mặt của chàng trai trẻ trong ảnh—chú Hùng.
"Ông ấy vẫn giữ nó," bà thì thầm. Đó không phải là một câu hỏi. Đó là một sự vỡ lẽ.
"Nó được giấu dưới lớp lót của bao da," Nam nói. "Chú ấy có viết vài dòng ở mặt sau."
Bà Lan cầm bức ảnh lên và lật lại. Đôi mắt bà quét qua những dòng mực xanh đã phai màu. ‘Để ngưng đọng ánh sáng, cho bóng hình chẳng phai.’
Một giọt nước mắt đơn độc thoát khỏi khóe mắt bà, lăn chậm rãi trên gò má đã phủ phấn. Bà không lau nó đi. Bà để mặc nó rơi xuống mặt bàn gỗ, làm sẫm màu thớ gỗ.
"Chúng tôi đã từng rất trẻ," bà bắt đầu, giọng bà mang âm hưởng của một người kể chuyện. "Đó là cuối những năm bảy mươi. Thời đó khó khăn lắm. Bánh mì thì hiếm, mà những giấc mơ còn hiếm hơn. Tôi là sinh viên nhạc viện; ông ấy là thợ sửa xe đạp và đài radio. Chúng tôi chẳng có gì trong tay, nhưng chúng tôi có cửa tiệm này. Chúng tôi thường ngồi ở đây trong những đêm mất điện, nói về nghệ thuật, về tương lai."
Bà ngước lên nhìn Nam. "Gia đình tôi... họ có những kế hoạch khác cho tôi. Một cuộc hôn nhân sắp đặt với một nhà ngoại giao. Đó là lối thoát khỏi nghèo khó, là cách để cứu cha mẹ tôi. Hùng biết điều đó. Ông ấy chưa bao giờ yêu cầu tôi ở lại. Ông ấy quá cao thượng so với lợi ích của chính mình. Ông ấy nói ông ấy là người sửa chữa những thứ hỏng hóc, nhưng ông ấy không thể sửa chữa một xã hội đang đổ vỡ."
"Vậy nên bà đã đi," Nam nói.
"Tôi đã đi," bà gật đầu. "Tôi sống ở Pháp hai mươi năm. Tôi nuôi dạy con cái. Tôi đã sống một cuộc đời trọn vẹn. Nhưng khi tôi trở lại Hà Nội sau khi chồng tôi qua đời, nơi đầu tiên tôi tìm đến là đây."
Bà chạm vào chiếc Leica. "Tôi mua chiếc máy này từ ông ấy bốn mươi năm trước. Nó chưa bao giờ thực sự hỏng cả, Nam à. Leica được chế tạo để tồn tại vĩnh cửu. Nhưng cứ vài tháng, tôi lại bảo ông ấy là nó 'dở chứng'. Tôi bảo màn trập bị dính, hay phim không cuốn được. Tôi mang nó đến đây."
"Và chú ấy sẽ sửa nó," Nam nhận ra.
"Ông ấy sẽ nhận lấy nó," bà Lan cười buồn. "Ông ấy sẽ giữ nó một tuần. Chúng tôi không nói nhiều với nhau. Ông ấy sẽ pha trà mời tôi. Chúng tôi nói chuyện về thời tiết, hay những thay đổi của khu phố. Và rồi ông ấy trả lại máy, bảo rằng nó 'như mới'. Đó là cách chúng tôi nói 'tôi nhớ mình' mà không phản bội lại những lựa chọn mà chúng tôi đã đưa ra."
Bà nhìn bức ảnh lần nữa. "Ông ấy không bao giờ kết hôn sao?"
"Không ạ," Nam nói. "Chú ấy yêu những cỗ máy của mình. Và, bây giờ cháu mới nhận ra, chú ấy yêu ký ức về bà."
Bà Lan hít một hơi thật sâu và cất bức ảnh vào ví, rồi cầm chiếc máy ảnh lên. Bà đưa nó lên mắt và hướng ống kính về phía Nam.
"Cười lên nào, chàng trai trẻ," bà ra lệnh một cách dịu dàng.
Nam chớp mắt, ngạc nhiên, rồi nở một nụ cười nhỏ, ngập ngừng.
Tách.
Màn trập đóng lại. Gọn gàng. Dứt khoát.
"Hoàn hảo," bà nói. Bà thò tay vào ví và rút ra một phong bì. Bà đặt nó lên bàn. "Cái này là tiền công sửa chữa. Và trả cho sự trung thực nữa."
"Nhiều quá bà ơi," Nam nói mà không cần nhìn vào bên trong.
"Chưa đủ đâu," bà đính chính. Bà đứng dậy, tựa vào cây gậy. "Hùng đã đúng khi nói cậu rất thông minh. Nhưng đừng giống ông ấy ở một điểm, Nam ạ. Đừng đợi đến khi cậu trở thành một bóng ma trong cỗ máy rồi mới nói cho thế giới biết cậu là ai. Đừng để cuộc đời cậu là một chuỗi những câu 'giá như' được giấu dưới lớp lót của bao da máy ảnh."
Bà bước ra cửa. Trước khi đi, bà quay lại. "Cửa tiệm trông đẹp lắm khi đèn được bật sáng."
Rồi bà rời đi.
Nam ngồi một mình trong sự im lặng. Anh nhìn vào khoảng trống nơi chiếc Leica vừa nằm đó. Anh nhìn vào điện thoại. Bản nháp email gửi sếp vẫn còn trên màn hình.
Chủ đề: Đơn xin nghỉ việc
Anh nghĩ về sự "an toàn" của công việc văn phòng—mức lương hàng tháng đánh đổi bằng cả tâm hồn anh. Anh nghĩ về chú Hùng, người đã sống một cuộc đời khiêm tốn nhưng yêu thương sâu sắc và thầm lặng cho đến tận cùng. Anh nghĩ về Vy, vị khách đầu tiên, và niềm vui khi sửa được một lỗi kẹt máy đơn giản.
Nam nhấn Sửa. Anh xóa những dòng mở đầu đầy hối lỗi. Anh gõ một câu duy nhất:
“Tôi xin nghỉ việc ngay lập tức để theo đuổi con đường khiến tôi cảm thấy mình đang sống.”
Anh nhấn Gửi.
Khi thông báo "Tin nhắn đã gửi" hiện lên, Nam cảm thấy một luồng adrenaline dâng trào. Thật đáng sợ. Anh không còn thu nhập ổn định, không có kế hoạch, và chỉ có một cửa tiệm đầy những chiếc máy ảnh hỏng.
Nhưng khi nhìn ra ngoài đường, nơi mặt trời giờ đây đã chiếu sáng rõ những vết nứt trên vỉa hè, anh nhận ra một điều. Bức tranh không còn mờ nhòe nữa. Tiêu cự đã sắc nét.
Anh đứng dậy, bước ra trước cửa tiệm, và lật tấm biển trên cửa lại.
OPEN - MỞ CỬA.
